Si mundet të përdorim Inteligjencën Artificiale në metodat dhe teknikat e auditimit mbështetur në nenin 22 të Rregullores së Procedurave të Auditimit të KLSH.

Përdorimi i Inteligjencës Artificiale (IA) në metodat dhe teknikat e auditimit të Kontrollit të Lartë të Shtetit (KLSH), duke u mbështetur në Nenin 22 të Rregullores së Procedurave të Auditimit, fokusohet në modernizimin e grumbullimit, analizimit dhe vlerësimit të provave të auditimit. Ky nen rregullon specifikisht përzgjedhjen e metodave, teknikave dhe qasjeve metodologjike që audituesit duhet të përdorin për të siguruar prova të mjaftueshme dhe të besueshme.

Integrimi i Inteligjencës Artificiale sipas kësaj kornize procedurale mund të zbatohet përmes këtyre teknikave të avancuara:

1. Analiza e rrezikut dhe përzgjedhja e mostrës (Sampling).

Neni 22 parashikon përdorimin e teknikave statistikore për marrjen dhe saktësimin e mostrave. IA sjell një revolucion në këtë pikë:

• Auditimi i popullatës 100%: Në vend të marrjes së një mostre të kufizuar (sampling tradicional), algoritmet e IA-së mund të analizojnë të gjithë popullatën e transaksioneve financiare të një entiteti publik brenda pak sekondave.

• Modelimi parashikues i rrezikut: Inteligjenca Artificiale mund të shqyrtojë të dhënat historike të entiteteve të audituara dhe të identifikojë automatikisht fushat ose prokurimet me rrezik më të lartë, duke orientuar drejt tyre burimet njerëzore të KLSH-së.

2. Zbulimi i anomalive dhe mashtrimeve financiare.

Në kuadër të metodave analitike të parashikuara nga Rregullorja, IA mund të orientohet për të gjetur modele të pazakonta:

• Algoritmet e Machine Learning: Mund të dallojnë devijime të imëta në transaksione, si psh. fatura të dyfishta, transferta jashtë orarit zyrtar të punës, apo thyerje të pragjeve të prokurimit publik (pjesëtim i tenderëve për të shmangur procedurat e hapura).

• Analiza e profileve të dyshimta: IA krahason sjelljen financiare të institucionit me standardet dhe trendet historike, duke sinjalizuar menjëherë "flamujt e kuq" (red flags).

3. Auditimi i Performancës përmes "Data Analytics" dhe NLP.

Për auditimet e performancës, ku vëllimi i dokumentacionit shkresor dhe raporteve është i jashtëzakonshëm: [1]

• Përpunimi i Gjuhës Natyrale (NLP): Mjetet e IA-së mund të skanojnë me mijëra faqe raporte progresi, kontrata koncesionare (PPP) apo vendime të bordeve administrative për të gjetur kontradikta ligjore ose mospërputhje me objektivat strategjikë.

• Analiza e sentimentit publik: IA mund të mbledhë dhe analizojë komentet ose ankesat e qytetarëve në platformat publike lidhur me një shërbim shtetëror, duke ofruar dëshmi metodologjike mbi efikasitetin dhe cilësinë e shërbimit. [1]

4. Automatizimi i Procedurave Robotike (RPA) në Verifikime.

Teknikat e përputhshmërisë kërkojnë shpesh kryqëzim të dhënash ndërmjet sistemeve të ndryshme shtetërore: [1]

• Kryqëzimi i Regjistrave: Robotët e softuerit (RPA) të fuqizuar me IA mund të bëjnë verifikimin automatik të të dhënave të thesarit me sistemin e prokurimeve publike dhe regjistrin e shoqërive tregtare (QKB) për të konfirmuar nëse ka pasur konflikt interesi ose përputhshmëri të plotë ligjore.

Ruajtja e parimeve të KLSH dhe Etikës së IA.

Megjithëse Inteligjenca Artificiale shërben si një përshpejtues i fuqishëm, Faqja Zyrtare e KLSH thekson vazhdimisht ruajtjen e standardeve të larta etike dhe metodologjike (si ato të EUROSAI dhe INTOSAI). IA duhet të përdoret gjithmonë nën parimin: "Inteligjenca Artificiale propozon dhe asiston; audituesi human vlerëson, konfirmon dhe mban përgjegjësinë përfundimtare profesionale". [1, 2, 3, 4].

Si mundet IA të ndihmojë audituesit në procedurën e auditimit të përputhshmërisë dhe Auditimet financiare. p.sh: Ndihma statistikore në procedurat e prokurimeve publike; si hartimi i fondit limit, duke u bazuar në ofertat e mbledhura; në krahasimin e ofertave të paraqitur nga operatorët pjesëmarrës në procedurat e prokurimit, kontrollin matematikor të tyre. Nëse preventivi i hartuar në rastet e punimeve të ndërtimit është hartuar referuar çmimeve të hartuar nga Qeveria. Nëse zërat e preventivit i përgjigjen projektit të hartuar etj..

Më poshtë paraqitet një udhëzues praktik i ndarë sipas detyrave specifike që përmendëm më lart, duke treguar se si algoritmet lehtësojnë punën manuale të audituesit gjatë procesit të auditimit:

1. Prokurimet Publike: Hartimi i Fondit Limit dhe Analiza e Ofertave.

Në këtë fazë, IA ndihmon në verifikimin e vlerës së tregut dhe zbulimin e anomalive apo marrëveshjeve të fshehta (bid-rigging).

• Verifikimi i Fondit Limit përmes Ofertave të mbledhura:

Teknika: Algoritmet e analizës regresive dhe clustering.

Zbatimi: IA mund të skanojë automatikisht ofertat e mbledhura nga autoriteti kontraktor (në fazën e hulumtimit të tregut) dhe t'i krahasojë ato me çmimet e transaksioneve reale të ngjashme në sistemin e Prokurimit Elektronik. Nëse fondi limit është vendosur artificialisht më i lartë se mesatarja e tregut, sistemi e sinjalizon si rrezik.

• Krahasimi i Ofertave të Operatorëve Pjesëmarrës:

Teknika: Analiza e devijimit standard dhe algoritmet e zbulimit të anomalive.

Zbatimi: IA analizon strukturën e çmimeve të dorëzuara nga të gjithë operatorët në një tender. Nëse dy ose më shumë operatorë kanë diferenca çmimesh çuditërisht të njëjta ose konstante në të gjitha zërat (p.sh. ekzaktesisht 2% diferencë në çdo zë), IA ngre një “flamur të kuq” për marrëveshje të fshehtë ndërmjet tyre.

• Kontrolli Matematikor i Ofertave:

Teknika: Automatizimi i Procedurave Robotike (RPA).

Zbatimi: Në vend që auditori të rishikojë manualisht çdo rresht të tabelave të çmimeve në Excel apo PDF, robotët softuerikë kryejnë rregullimin dhe shumëzimin (sasi × çmim njësi = vlerë totale) për të gjithë operatorët në sekonda, duke nxjerrë në pah gabimet aritmetike që mund të kenë ndikuar në kualifikimin e operatorit.

2. Punimet e Ndërtimit: Kontrolli i Çmimeve Referencë (Qeveritare).

Auditimi i situacioneve dhe preventivave në ndërtim kërkon saktësi të lartë tabelare.

• Krahasimi Automatik me Çmimet Referencë të Qeverisë:

Teknika: Data Matching (Përputhja e të dhënave) dhe Përpunimi i Gjuhës Natyrale (NLP).

Zbatimi: IA mund të njihet me Manualin e Çmimeve të Ndërtimit të miratuar nga Qeveria (VKM-të përkatëse). Gjatë auditimit, sistemi skanon preventivin e kontratës dhe krahason automatikisht çdo zë (p.sh. F.V. Tub PVC Ø 110, Gërmim dheu, etj.) me kodin dhe çmimin zyrtar të referencës. Çdo tejkalim i çmimit tavan apo aplikim i gabuar i koeficienteve të zonës identifikohet automatikisht në një raport përmbledhës.

3. Përputhshmëria e Zërave të Preventivit me Projektin e Hartuar.

Kjo është një nga fazat më komplekse ku shpesh fshihen volume të fryra (punime fiktive).

• Kryqëzimi i Preventivit me Dosjen Teknike të Projektit:

Teknika: Inteligjenca Artificiale Gjeohapsinore/Modelet BIM (Building Information Modeling) dhe NLP.

Zbatimi: Nëse projekti është i digjitalizuar (p.sh. në formate CAD ose BIM), IA mund të nxjerrë automatikisht volumet e nevojshme të materialeve (sa m³ beton, sa ton hekur, sa m² suva kërkon objekti sipas vizatimeve teknike). Më pas, sistemi bën një krahasim me zërat dhe sasitë e preventivit të tenderuar. p.sh. (Nëse preventivi parashikon 500 m³ beton, por projekti arkitekturor/inxhinierik tregon se objekti mban maksimalisht 400 m³, IA njofton audituesin për një mospërputhje prej 100 m³ (indikacion për dëm ekonomik ose fryrje preventivi).

Tabela përmbledhëse e ndihmës së IA për audituesin.

Si mundet IA të ndihmojë audituesit për kontrollin e zbatimit të punimeve, si: Situacionet pjesore dhe përfundimtare të krahasuar me preventivin e miratuar me parë; nëse ditari i punimeve është përkthyer plotësisht në zërat e punimeve të preventivuara dhe situacionuara.

Inteligjenca Artificiale mund të jetë një ndihmë e jashtëzakonshme për audituesit e KLSH-së pikërisht në këtë fazë, e cila njihet si një nga më kritiket në auditimet e përputhshmërisë dhe financiare të investimeve publike. Kontrolli i situacioneve dhe ditari i punimeve kërkon një punë voluminoze cross-reference (kryqëzim të dhënash), ku IA shkëlqen në saktësi dhe shpejtësi.

Ja se si mund të zbatohet IA për të automatizuar dhe saktësuar këto kontrolle:

1. Krahasimi i situacioneve (Pjesore dhe Përfundimtare) me preventivin e miratuar.

Në auditimet tradicionale, audituesi krahason manualisht tabelat e situacioneve me preventivin e kontratës për të parë nëse janë tejkaluar sasitë ose nëse janë futur zëra të paparashikuar pa miratim.

• Skanimi dhe "Përputhja" Automatike (Automated Reconciliation): Mjetet e IA-së (përmes teknikave Data Matching) mund të lexojnë situacionin pjesor 1, 2, 3... deri tek ai përfundimtar (edhe nëse janë në formate të ndryshme si PDF të skanuara apo Excel) dhe t'i krahasojnë ato me preventivin bazë të kontratës.

• Monitorimi i Kumulativit: IA ndërton një matricë dinamike ku mbledh automatikisht sasitë e të gjitha situacioneve pjesore. Sistemi ngre “flamur të kuq” (alert) nëse:

Sasia kumulative e një zëri (p.sh. Hekur i thjeshtë) në situacionin përfundimtar tejkalon sasinë e parashikuar në preventiv, pa pasur një kontratë shtesë ose procesverbal për

punime shtesë.

Çmimi njësi i aplikuar në situacion ka ndryshuar përgjatë rrugës në krahasim me çmimin e kontratës së nënshkruar.

2. Përkthimi i Ditarit të Punimeve në Zëra Preventivi dhe Situacioni.

Ditari i punimeve shpesh është i shkruar me dorë ose në dokumente Word, ku mbikëqyrësi i punimeve dokumenton çdo ditë çfarë është bërë (p.sh. "Sot u hodhën 50 m³ beton në strukturën e katit të dytë"). Ky është terreni ku ndodhin shpesh abuzimet më të mëdha (punimet fiktive).

• Digjitalizimi me OCR (Optical Character Recognition): Nëse ditari i punimeve është i shkruar me dorë nga inxhinieri, IA përdor OCR të avancuar për ta kthyer shkrimin e dorës në tekst digjital të kërkueshëm.

• Analiza Semantike (NLP) dhe Kryqëzimi i Tekstit me Shifra: Përpunimi i Gjuhës Natyrale (NLP) lejon IA-në të “kuptojë” kuptimin e fjalëve në ditar dhe t'i lidhë ato me kodet e preventivit.

Shembull: IA lexon në ditar fjalinë: "U bë gërmimi i kanalit për tubacionet në aksin A-B". Sistemi kërkon automatikisht në situacionin e asaj periudhe nëse është faturuar zëri "Gërmim dheu" dhe nëse data përkon.

• Kontrolli i Logjikës dhe Kronologjisë: IA mund të zbulojë mashtrimet kronologjike. Për shembull, nëse në situacion është faturuar dhe paguar zëri "Suvatim i mureve" në datën 15 Tetor, por ditari i punimeve thotë se "Muret e tullës u ndërtuan në datën 20 Tetor", IA do të sinjalizojë menjëherë mospërputhjen logjike (nuk mund të suvatosh një mur që nuk është ndërtuar ende).

Matrica e Kontrollit Inteligjent: Ditari vs Situacioni vs Preventivi.

Përmes një sistemi të integruar me IA, audituesi do të merrte një raport të tillë automatik për çdo zë punimi:

Si e ndihmon kjo praktikisht Audituesin?

Në vend që auditori të harxhojë 80% të kohës së auditimit në terren duke mbledhur shifra në Excel dhe duke shfletuar qindra faqe ditarë punimesh, IA kryen këtë punë mekanike brenda pak minutave.

Audituesit i mbetet detyra më e rëndësishme (20% e kohës): të shkojë në kantierin e ndërtimit për të verifikuar fizikisht vetëm ato zëra ku IA ka gjetur mospërputhje (Auditimi i bazuar në rrezik të shënjestruar).

A mund të ndërtojmë një skenar specifik ose një check-listë (listë verifikimi) që një auditues mund të përdorë për të instruktuar një specialist të TI-së se çfarë të dhënash duhet të kryqëzojë sistemi?

Ja një skenar specifik auditimi dhe Check-lista (Lista e Verifikimit) përkatëse, të cilën një auditues mund ta përdorë si udhëzues për të instruktuar specialistët e TI-së (ose për të përdorur një softuer të analizës së të dhënave) për kryqëzimin inteligjent të dokumentacionit në një objekt ndërtimi (p.sh. Ndërtimi i një Shkolle Publike).

Skenari Specifik: Auditimi i Ndërtimit të Shkollës "Dituria"

Enti i audituar: Bashkia X

Vlera e Kontratës: 120,000,000 Lekë (me TVSH)

Problematika e dyshuar (Rreziku): Mbi faturim i volumeve të betonit dhe hekurit, si dhe faturim i parakohshëm i zërave të rregullimit të jashtëm (asfaltim/gjelbërim) përpara se të përfundonin punimet strukturore.

Si veprohet me IA në këtë skenar?

Auditori ngarkon në sistemin e IA tre dosje me dokumente:

• Preventivin bazë në Excel,

• Të gjitha Situacionet Pjesore dhe Përfundimtare në PDF të skanuara,

• Ditarin e Punimeve (të fotografuar/skanuar nga libri i kantierit).

Sistemi i IA ekzekuton Check-listën e mëposhtme:

CHECK-LISTA E AUDITIMIT INTELIGJENT (Ditari vs Situacioni vs Preventivi)

Kjo listë është e strukturuar në formë algoritmi që kryqëzon të dhënat tekstuale, kronologjike dhe numerike.

1. Verifikimi i Integritetit të Preventivit dhe Situacioneve (Kontrolli Matematikor & Sasior).

• Përputhshmëria e Çmimeve Njësi: Kontrollo nëse çmimet njësi në çdo situacion (1 deri tek ai përfundimtar) janë ekzaktesisht të njëjta me ato të preventivit të kontratës fillestare.

Rregulli i IA: Nëse Çmimi_Situacion ≠ Çmimi_Preventiv → FLAG (Ndryshim i paautorizuar çmimi).

• Kontrolli i Sasive Kumulative: Mblidh sasinë e çdo zëri në të gjitha situacionet pjesore dhe krahasoje me preventivin.

Rregulli i IA: Nëse Sasia_Kumulative > Sasia_Preventiv → FLAG (Tejkalim volumesh pa amendament kontrate).

• Rikalkulimi Aritmetik: Shumëzo sasinë e çdo zëri me çmimin njësi dhe mblidh totalet për çdo faqe të situacionit.

Rregulli i IA: Nëse (Sasia × Çmimi) ≠ Vlera_e_Shkruar → FLAG (Gabim aritmetik ose fryrje artificiale e totalit).

2. Kryqëzimi Kronologjik dhe Logjik (Ditari i Punimeve vs Situacionet).

• Përputhja e Datave të Ekzekutimit: Për çdo zë të situacionuar në Muajin X, kërko në ditarin e punimeve nëse ka shënime për atë punim brenda atij muaji.

Rregulli i IA (NLP): Kërko fjalët kyçe (p.sh. "betonim", "hekur") në ditar gjatë datave të situacionit. Nëse nuk gjenden → FLAG (Punim fiktiv / i pasqyruar vetëm në letër).

• Kontrolli i Sekuencës Logjike të Ndërtimit: Analizo nëse sekuenca e punimeve në ditar respekton logjikën inxhinierike në raport me pagesat.

Rregulli i IA: Kontrollo nëse data e situacionit për "Suvatim/Shtresë rrugore" është më e hershme se data në ditar për "Ndërtim muri/Gërmim". Nëse Po → FLAG (Anomali Kronologjike: Pagesë për punim që nuk mund të kryhej pa u bërë faza paraardhëse).

• Verifikimi i Burimeve Njerëzore dhe Mjeteve: Ndërlidh vëllimin e punës së situacionuar me numrin e punëtorëve/mjeteve të shënuar në ditar.

Rregulli i IA: Nëse në ditar shënohet "Sot në kantier: 2 punëtorë", por në situacionin e asaj jave llogaritet volum pune që kërkon të paktën 20 punëtorë ose makineri të rënda → FLAG (Mospërputhje e kapacitetit të deklaruar).

3. Krahasimi me Çmimet Referencë të Qeverisë (Përputhshmëria Ligjore).

• Validimi i Kodeve të Manualit: Krahaso kodet e zërave të preventivit (p.sh. An.22) me Manualin Zyrtar të Çmimeve të Ndërtimit të Qeverisë për vitin përkatës.

Rregulli i IA: Nëse Çmimi_Kontratës > Çmimi_Referencë_Qeveri (për të njëjtin kod/zonë) → FLAG (Tejkalim i çmimeve referencë / Dëm ekonomik potencial).

Shembull i raportit të gjetjeve (Output-i që IA i dorëzon Audituesit).

Në përfundim të skanimit, sistemi i IA nuk merr vendime, por gjeneron një tabelë të tillë “të kuqe” për audituesin human:

Audituesi merr këtë raport të gjeneruar nga IA dhe shkon në terren i targetuar.

Ai nuk ka nevojë të masë të gjithë shkollën; ai do të shkojë të masë ekzaktesisht sipërfaqen e hidroizolimit (Zëri 2.110/a) dhe do të kërkojë shpjegime nga Mbikëqyrësi i Punimeve se pse situacioni u nënshkrua përpara se të mbërrinin tullat (Zëri 3.25).

UDHËZUES TEKNIK:

INTEGRIMI I IA NË AUDITIMET FINANCIARE DHE TË PËRPUTHSHMËRISË

Instrument ndihmës për audituesit për rritjen e sigurisë në dhënien e Opinionit të Pavarur.

Do të ishte me interes për audituesit të mund të percaktonim teknikat e auditimit edhe për auditimet financiare në përgjithësi kryesisht në auditimin:

• Menaxhimin financiar dhe kontrollin në subjektet audituese;

• Funksionimi i sistemit te pagave nëse janë në përputhje me VKM sipas kategorizimit;

• Auditimi i pagesave bankare sipas urdhër pagesave dhe thesarit sipas kontratave duke pasur parasysh se manualisht eshte gati e pa mundur te verifikohen nëse këto pagesa janë bere në përputhje me kontratat, sasi, çmim, vlerë, afate etj. Mbi këtë bazë mund të përcaktojmë edhe riskun në pagesat me bankën ?

• Auditimin e pasqyrave financiare nëse ato kanë gabime materiale, kryesisht në auditimin e aktiveve materiale të subjektit auditues;

Duke pasur parasysh sa më sipër audituesi do të ndihmohej shume në dhenien e një opinioni auditimi te pavarur bazuar në "sigurinë e arsyeshme"?

MODULI 1: Menaxhimi Financiar dhe Kontrolli (MFK).

Qëllimi: Vlerësimi automatik i efektivitetit të kontrolleve të brendshme dhe zbulimi i thyerjeve të procedurave.

Teknika e IA / Analitikës: Process Mining (Miniera e Proceseve) dhe Rule-based AI.

Zbatimi Praktik për Audituesin:

Sistemi i IA analizon “gjurmët digjitale” (audit trails) në sistemet financiare të subjektit (p.sh. kush e krijoi faturën, kush e miratoi, kush ekzekutoi pagesën dhe në çfarë date).

Zbulimi i ndarjes së detyrave (Segregation of Duties): IA ngre flamur të kuq nëse i njëjti përdorues (ID) ka krijuar urdhër-shpenzimin dhe po i njëjti ka bërë miratimin përfundimtar, duke shkelur parimet e MFK-së.

Identifikimi i “anashkalimeve” (Bypasses): IA zbulon nëse ka pasur pagesa të kryera pa u regjistruar fillimisht angazhimi i fondit në sistem.

MODULI 2: Funksionimi i Sistemit të Pagave sipas VKM-ve.

Qëllimi: Kontrolli i popullatës 100% të listëpagesave për të verifikuar nëse gradat, pozicionet dhe shtesat përkojnë me tavanet e përcaktuara me VKM.

Teknika e IA / Analitikës: Data Matching (Përputhja e Strukturuar) dhe Anomalies Detection.

Zbatimi Praktik për Audituesin:

Audituesi ngarkon në sistem matricën e VKM-së përkatëse (kategoritë e pagave, pagat bazë dhe shtesat e lejuara për pozicion).

IA krahason automatikisht çdo rresht të listëpagesës (për të gjithë muajt e vitit) me matricën e VKM-së.

Raporti i Gjetjeve: IA liston vetëm rastet ku:

Një punonjës i Kategorisë IV ka një pagë bazë më të lartë se tavani i VKM-së.

Janë aplikuar shtesa mbi pagë (p.sh. vjetërsi pune ose kushte vështirësie) në përqindje më të larta se ato që lejon ligji.

MODULI 3: Auditimi i Pagesave Bankare, Urdhër-Pagesave dhe Thesarit sipas Kontratave.

Qëllimi: Zgjidhja e problemit të pamundësisë manuale për të verifikuar nëse pagesat e thesarit/bankës përputhen me kontratat fillestare në sasi, çmim, vlerë dhe afate.

Teknika e IA / Analitikës: Three-Way Matching e automatizuar (Përputhja Tre-Drejtimëshe) dhe NLP/OCR.

Zbatimi Praktik për Audituesin:

IA nxjerr të dhënat nga tre burime:

• Kontrata e lidhur (Kushtet, afatet, çmimet njësi),

• Faturat/Situacionet e pranuara, dhe

• Urdhër-pagesat e ekzekutuara në Thesari/Bankë.

Përcaktimi i Riskut në Pagesat me Bankën:

• Risku i Çmimit dhe Vlerës: IA sinjalizon nëse vlera kumulative e paguar përmes bankës e kalon vlerën totale të kontratës ose nëse fatura ka aplikuar çmim njësi të ndryshëm nga kontrata.

• Risku i Afateve (Liquidity & Penalty Risk): IA krahason datën e specifikuar në kontratë për kryerjen e punës/shërbimit me datën e faturës dhe datën e pagesës në Thesar. Nëse pagesa është bërë me vonesë, IA llogarit automatikisht rrezikun e kamatëvonesave (penalitetet) që subjekti mund t'i detyrohet operatorit.

• Risku i "Pagesave të Dyfishta": Algoritmet dallojnë nëse e njëjta faturë apo e njëjta vlerë është paguar dy herë nën numra reference të ndryshëm.

MODULI 4: Auditimi i Pasqyrave Financiare dhe Gabimet Materiale (Aktivet Materiale)

Qëllimi: Identifikimi i gabimeve materiale, mbivlerësimeve ose nënvlerësimeve në zërin e Aktiveve Afatgjata Materiale (AAM).

Teknika e IA / Analitikës: Benford’s Law (Ligji i Benfordit për mashtrimet numerike) dhe Predictive Depreciation Modeling.

Zbatimi Praktik për Audituesin:

• Kontrolli i Amortizimit: IA rikalkulon automatikisht amortizimin e të gjitha aktiveve të institucionit bazuar në normat ligjore. Çdo devijim (fryrjet e shpenzimeve të amortizimit) kapet menjëherë, duke treguar nëse ka gabim material që ndikon në opinionin e auditimit.

• Ligji i Benfordit: IA analizon shpërndarjen e shifrave të para në vlerat e aktiveve të blera. Nëse ka devijim nga ky rregull statistikor, tregon se shifrat (çmimet e blerjes së aktiveve) mund të jenë të manipuluara manualisht.

• Kapitalizimi i Gabuar: IA skanon zërat e shpenzimeve të mirëmbajtjes (p.sh. riparime) dhe zbulon nëse ka shpenzime të mëdha që duhej të kapitalizoheshin si aktive, por janë hedhur si shpenzime korrente për të ulur artificialisht rezultatin financiar (ose anasjelltas).

Si e ndihmon kjo Audituesin në dhënien e një Opinioni të Pavarur?

Sipas Standardeve Ndërkombëtare të Auditimit (ISSAI), audituesi jep një opinion të bazuar në "sigurinë e arsyeshme" (reasonable assurance) se pasqyrat financiare nuk kanë gabime materiale.

Kur auditori përdor këtë Udhëzues të bazuar në IA:

1. Nga kampionim (sampling) në popullatë 100%: Audituesi nuk thotë më "kontrollova 20 pagesa thesari dhe dolën mirë", por thotë "IA kontrolloi të 15,000 pagesat e vitit dhe zbuloi vetëm 4 raste me mospërputhje".

2. Rritje e Argumentimit të Opinionit: Nëse IA zbulon se mospërputhjet në paga ose pagesa kontratash kalojnë Pragun e Materialitetit të llogaritur për atë auditim, audituesi ka prova të pakontestueshme shkencore për të dhënë një Opinion të Kundërt ose Opinion me Rezervë.

3. Ulja e Riskut të Auditimit: IA redukton pothuajse në zero rrezikun që audituesi të mos pikasë (detection risk) një gabim të madh material të fshehur në volumet e mëdha të të dhënave.

Sugjerojmë që audituesit në zbatim të Nenit 22 të Rregullores së Procedurave të Auditimit në kërkesën zyrtare për informacion drejtuar subjektit të përcaktojë strukturën e të dhënave (Data Schema) nga subjekti për t'ia nënshtruar kontrollit të IA-së

Bexhet Zeqiri

Ish auditues KLSH